12vima ΝΕΑ ΤΟΠΙΚΑ ΝΕΑ

Ελεούσα – Campochiaro | “Το φωτεινό χωριό αποτελεί φωτεινό παράδειγμα”

 

Η κ. Ειρήνη Τόλιου μιλά για τις δράσεις που ζωντανεύουν ξανά την Ελεούσα

Το Campochiaro («φωτεινό χωριό») δημιουργήθηκε όταν Ιταλοί υλοτόμοι, μετά από πρόσκληση της Ιταλικής κυβέρνησης, ήρθαν στην Ρόδο στα πλαίσια του Ιταλικού εποικισμού στα Δωδεκάνησα. Σήμερα, 85 χρόνια αργότερα, αυτό που έχει μείνει είναι μια όμορφη πλατεία με πλούσια ιστορία και επιβλητικά κτίρια, που έχουν αφεθεί στην φθορά του χρόνου. Για την ανάδειξη αυτής της περιοχής γίνονται τα τελευταία χρόνια δράσεις από μία ομάδα επιστημόνων και κατοίκων, που τους ενώνει το ενδιαφέρον και η αγάπη για τον τόπο και την ιστορία του. Ένα μέλος αυτής της ομάδας με μεγάλη συμβολή στις δράσεις, τον συντονισμό και την έρευνα είναι η κ. Ειρήνη Τόλιου, Προϊσταμένη των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ) στην Ρόδο και Αναπληρώτρια Προϊσταμένη των ΓΑΚ στη Σύρο. Της ζήτησα, λοιπόν να μου μιλήσει για τις δράσεις αυτές, αλλά και για τα μελλοντικά σχέδια της ομάδας.

Της Σοφίας Αδαμίδου

«Η έρευνα ξεκίνησε πριν 10 χρόνια. Όταν ο αείμνηστος Rafaelle Zancanella, Πρόεδρος των Ιταλικών Άλπεων στην κοιλάδα του Fiemme, ήρθε και μου ζήτησε να βρει έγγραφα της οικογένειάς του, γιατί ο πατέρας του ήταν ο πρώτος υλοτόμος, από αυτούς που είχε καλέσει ο Mario Lago να κατοικήσουν στο χωριό στο πλαίσιο του επικοισμού.»

Ο Rafaelle Zancanella βρήκε αρχεία της οικογένειάς του, αλλά και της ιστορίας του Campochiaro. Οι τοπικές αρχές υποδέχτηκαν θερμά την ομάδα του Rafaelle, ενώ δόθηκαν και συνεντεύξεις. Παράλληλα, οι Ιταλοί προσκάλεσαν 3 παιδιά από τη Ρόδο για εκπαίδευση στην υλοτομία, ως ειδικοί, μια και τα δάση που διαχειρίζονται είναι προστατευμένα από την Unesco.

Η δημοσιότητα που πήρε το θέμα τράβηξε την προσοχή της προέδρου κοινοτήτων Διμυλιάς και Ελεούσας, Άννα Κώστα, η οποία επικοινωνεί με την κ. Τόλιου εκδηλώνοντας ενδιαφέρον για το θέμα και ζητώντας της να γνωριστούν. Την ίδια περίοδο, ο Μιχάλης Σαβίγκος, Πρόεδρος της Δωδεκανησιακής Ένωσης Επιστημόνων Πανεπιστημίων Ιταλίας, επικοινωνεί μαζί της για τον ίδιο λόγο. Και έτσι, συστήνεται η ομάδα επαγγελματιών και κατοίκων που σήμερα μετράει αρκετές δράσεις. «Δεν υπήρχε οικονομικό όφελος, δεν υπήρχε σκοπιμότητα. Υπήρχε μόνο έρευνα, ιστορία και θέληση να αναδείξουμε τον τόπο μας και την δημοκρατία στις περιοχές μας.» αναφέρει η κ. Τόλιου.

Αεροφωτογραφία από υδροπλάνο της συνοικίας Campochiaro (1927) – Από το αρχείο του κ. Σταύρου Γεωργαλλίδη

Κύρια μέλη της ομάδας είναι ο Πρόεδρος των κοινοτήτων Ελεούσας Διμυλιάς Νικόλας Σαρούκος, η Πρόεδρος του πολιτιστικού συλλόγου Ελεούσας Διμυλιάς «Το Φουντουκλί» Γιώτα Σκούρου, η Πρόεδρος της Δωδεκανησιακής Ένωσης Επιστημόνων Πανεπιστημίων Ιταλίας Αναστασία Αλεξάνδρου, οι αρχιτέκτονες Mike Rostock και Μάνος Χατζηκαντής, η κόρη του Rafaelle, που «έφυγε» από κορονοϊό, Ingrid Zancanella, ο Σύλλογος ProLocodiMolina Castello στην κοιλάδα του Φιέμε της Βόρειας Ιταλίας και άλλοι. Οι δράσεις τους περιλαμβάνουν την έκδοση ενός βιβλίου, τη δημιουργία δύο ντοκιμαντέρ στα ιταλικά και στα γερμανικά, ομιλίες, εκθέσεις φωτογραφίας από τον Νίκο Κασσέρη. Ακόμη διοργάνωσαν την εκδήλωση για τα 80 χρόνια από την ίδρυση του «Κάμποκιάρο», όπου σε συνεργασία με την Κοινότητα της Fiemme, και τον Rafaelle Zancanella, κάτοικοι της περιοχής που ήρθαν στο νησί μόνο για αυτό, είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν την ιστορία της περιοχής να αναβιώνει μπροστά τους μέσα από εκθέσεις φωτογραφίας, ομιλιών και μιας ταινίας μικρού μήκους. Οι παρευρισκόμενοι είδαν επίσης ενδιαφέροντα αποσπάσματα από τις διπλωματικές εργασίες τριών νέων επιστημόνων σχετικά με την αρχιτεκτονική του ιταλικού εποικισμού.

Για την αξιοποίηση της πλατείας της Ελεούσας με ασφαλή τρόπο, ο Mike Rostock μαζί με τους καθηγητές του από το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ,κατασκεύασαν μία πρωτότυπη κυλιόμενη ξύλινη αψίδα, που εφάπτεται κάτω από τις καμάρες του κτιρίου. Η ξύλινη κατασκευή ανοίγει, ενώνεται σε δύο ημικύκλια δημιουργώντας ένα μεγάλο στρόγγυλο τραπέζι, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Τέλος, για να διευκολύνουν τον επισκέπτη να ανακαλύψει περισσότερα από την περιοχή, προχώρησαν και σε άλλη μία δράση. Μαζί με τον Mike Rostock και με τη συνδρομή των κατοίκων της περιοχής, χαράξανε διαδρομές και τοποθέτησαν στις πόρτες των κτιρίων ένα QRcode που όταν ο επισκέπτης το σκανάρει οδηγείται σε μία ιστοσελίδα όπου μπορεί να μάθει την ιστορία της περιοχής και να αποκτήσει πρόσβαση στο φωτογραφικό υλικό. Ενώ, για λόγους στατιστικής μελέτης, ένας αλγόριθμος μετράει πόσοι επισκέφτηκαν την πλατεία, τι εθνικότητας είναι, κλπ.

Άποψη του οικισμού από το συντριβάνι (1926) – Από το αρχείο του κ. Σταύρου Γεωργαλλίδη

Η διάσωση του«Καταρράκτη»

Κάποια στιγμή επισκέπτεται το γραφείο της κ. Τόλιου, ο καραβομαραγκός κ. Γιώργος Χαριτάκης και της ζητάει βοήθεια για να διασώσουν ένα μηχάνημα κοπής ξύλων που ήρθε το 1935 από την Ιταλία και με αυτό έκοβαν ξύλα στην οικογένειά του για 30 χρόνια. Το όνομά του ήταν Καταρράκτης, γιατί κατά την κοπή μεγάλων κορμών έτρεχε άφθονο νερό για να μειωθεί η θερμοκρασία. Πρόκειται για ένα μηχάνημα επαναστατικό για την εποχή του, ενώ σώζεται ένα ακόμη στην Ιταλία, το οποίο λειτουργεί ακόμη και σήμερα.

Με την καταστροφή του Καρνάγιου για την δημιουργία πεζόδρομου, μία εταιρία ανακύκλωσης πήρε μεταξύ άλλων και το μηχάνημα, το οποίο έκοψε σε κομμάτια, χωρίς ευτυχώς να το καταστρέψει. Για να το αποκτήσουν ξανά, τα ΓΑΚ και ο σύλλογος «Φουντουκλί» μάζεψαν χρήματα μέσω εράνου σε σελίδα του Facebook για να καλύψουν το κόστος των 1200 ευρώ που ζητούσε η εταιρία ανακύκλωσης για τα έξοδα μεταφοράς και εργασίας. Ενδιαφέρον έχει πως ανάμεσα σε όσους προσέφεραν χρήματα, βρισκόταν και Ιταλοί απόγονοι των υλοτόμων που έμεναν στην Ρόδο. Τα χρήματα μαζεύτηκαν γρήγορα, και ο σύλλογος κάνει την παραλαβή του μηχανήματος. «Όλα τα ονόματα που μας έδωσαν έστω και 10 ευρώ, όταν θα κατασκευαστεί το μουσείο που θέλουμε να δημιουργήσουμε στην περιοχή της Ελεούσας, θα αναρτηθούν και τα ονόματά τους» συμπλήρωσε η κ. Τόλιου.

Μετά την «διάσωση» έμενε να βρεθεί με ποιο τρόπο θα αξιοποιηθεί και που θα εγκατασταθεί για να λειτουργήσει.

«Στην πλατεία της Ελεούσας ότι βλέπαμε ήταν απαγορευτικό,» λέει η κ. Τόλιου. «Δεν μας άνηκαν τα κτίρια, δεν χώραγε το μηχάνημα, δεν επιτρεπόταν να τοποθετηθεί στην πλατεία, θέλανε ειδικές άδειες. Το παρατήσαμε. Αρχίσαμε να βλέπουμε τη γύρω περιοχή. Λέει ο πρόεδρος θα πάμε σ’ αυτό το κτίριο που είναι εγκαταλελειμμένο. Ξεκίνησε την όλη διαδικασία ο πρόεδρος των κοινοτήτων Νικόλας Σαρούκος βρήκε ότι ανήκει στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης. Υπέγραψε ο Υπουργός κ. Βορίδης, και τα χαρτιά έχουν πλέον έχουν έρθει στο Δήμο Ρόδου. Τώρα, προσπαθεί να γίνει παραχώρηση από το Δήμο στην Κοινότητα Διμυλιάς – Ελεούσας, ώστε να υλοποιήσουμε τα σχέδια του Δήμου και των εθελοντών, για να αξιοποιηθεί το κτίριο και ως μουσείο – αρχείο, που θα αναρτηθούν αντίγραφα φωτογραφιών και αρχειακού υλικού. Αυτή ήταν μια πράξη που θέλαμε να υλοποιήσουμε στο πλαίσιο της αδελφοποίησης με την κοινότητα του Fiemme.»

Υλοτόμοι εν δράση (1926) – Από το αρχείο του κ. Σταύρου Γεωργαλλίδη

Τα σχέδια για το μέλλον

Σχετικά με τα μελλοντικά σχέδια της ομάδας, η κ. Τόλιου ανέφερε τα εξής:

«Σκεφτόμαστε πως ο επισκέπτης έρχεται στα εγκαταλελειμμένα κτίρια, αλλά το θέμα δεν είναι να έρθει και να φύγει. Αλλά να βοηθήσει τους κατοίκους που προσπαθούν με νύχια και με δόντια να ζήσουν εκεί. Η χάραξη των μονοπατιών προς την πλατεία του χωριού, όπου θα κατασκευαστεί το μουσείο, προς την Κοσκινιστή, που πολλές φορές την προσπερνάνε γιατί δεν την ξέρουν και τον Προφήτη Ηλία, θα έχει μία ενιαία διαδρομή γιατί όλη η ορεινή περιοχή είναι ενιαία.»

Όσον αφορά την αξιοποίηση των ίδιων των κτιρίων «έγιναν μελέτες που δείχνουν το εσωτερικό του κτιρίου ως μουσειακό χώρο με χρήση του θερινού σινεμά, με κάποια προβολή ταινίας, όμως λόγω της κατάστασης και κατάρρευσης θα έλεγα του κτιρίου στην πλατεία της Ελεούσας συντονίσαμε τις προσπάθειές μας μόνο για τον εξωτερικό χώρο της περιοχής.»

«Το «Φωτεινό χωριό» αποτελεί φωτεινό παράδειγμα»

Η αυτάρκεια και η αυτονομία είναι ένα κοινό στοιχείο που συναντάται και στην ιστορία του Campochiaro, αλλά και στην Κοινότητα του Fiemme, σύμφωνα με την περιγραφή της κ. Τόλιου από την επίσκεψή της.

«Παρόλο που είναι στην διοικητική ενότητα της Ιταλίας, είναι ανεξάρτητα οικονομικά. Αυτόνομα. Ότι έκαναν ήταν προς όφελος της τοπικής κοινωνίας.» Εκμεταλλευόταν ότι παρήγαγαν, από την ξυλεία που πρέπει να ανανεώνεται κάθε κάποια χρόνια, μέχρι και τα βράχια από το βουνό Dolomites, που τα χρησιμοποίησαν για να δημιουργήσουν άσφαλτο, αφού είδαν πως το συγκεκριμένο υλικό είναι ανθεκτικό στις καιρικές συνθήκες της περιοχής.

«Κάτι άλλο που μου έκανε εντύπωση είναι ότι στα ξενοδοχεία που διαμείναμε όλα τα προϊόντα ήταν τοπικά. Το γάλα, το παγωτό, το σαλάμι, το τυρί. Όλα της περιοχής. Δεν υπήρχε δεύτερο. Ήταν ένα προϊόν, αλλά ήταν της καλύτερης ποιότητας της περιοχής τους του Τρέντο. Όταν φεύγανε κάποια στιγμή οι υπάλληλοι από τις δουλειές τους στα σαλέ και τους ρωτούσαμε που πήγαιναν, μας απαντούσαν πως πήγαιναν να κάνουν γεωργικές εργασίες, για να αποθηκεύσουν ξερά χόρτα, ώστε να επιβιώσουν τα ζώα τους το χειμώνα. Όπως έλεγαν, “δεν μπορούμε να εξαρτόμαστε μόνο από τον τουρισμό, γιατί αν του χρόνου δεν έχουμε τουρισμό, θα πεθάνουμε.”

Καλά παραδείγματα, που και στηρίζουν τον πρωτογενή τομέα, αλλά έχουν και την περιοχή ως πρότυπο φιλοξενίας. Όπως το είδα εγώ με τα δικά μου μάτια.

Στο πλαίσιο της αδελφοποίησης είναι και η ανταλλαγή απόψεων και καλών πρακτικών οπότε θα πάμε πάλι στην Κοιλάδα του Fiemme. Με τον κορονοϊό σταματήσαμε, αλλά θα ξεκινήσουμε πάλι.»

Τέλος, δηλώνει ικανοποιημένη από την ανταπόκριση που έχουν οι κινήσεις που γίνονται για την ανάδειξη της ιστορίας της Ελεούσας: «Με μεγάλη μου έκπληξη τον τελευταίο καιρό είδα μέσα σε γνωστά τουριστικά πρακτορεία της Ρόδου, που διαφημίζουν την Ελεούσα, που έχουν γράψει το ιστορικό της σε ξένη γλώσσα, που έχει γίνει σημείο ιστορικής σημασίας και θεωρώ ότι ένα λιθαράκι το βάλαμε κι εμείς. Γιατί πρώτα δεν ήξερε κανείς την ιστορία του φωτεινού χωριού, του Campochiaro. Και όπως τώρα τελευταία συνηθίζω να λέω το φωτεινό χωριό αποτελεί φωτεινό παράδειγμα για όλους μας.» και προσθέτει πως «διαμαρτύρομαι έντονα γιατί ενώ εκεί υπάρχει μια δεξαμενή νερού – πρότυπο, που κάποτε διοχετευόταν σε όλους τους κατοίκους δωρεάν, πλέον έχει συνδεθεί στο δημοτικό δίκτυο, με αποτέλεσμα οι κάτοικοι να πληρώνουν για κάτι το οποίο θα έπρεπε να δίνεται δωρεάν ή με μικρό αντίτιμο. Το έχω βιώσει σε άλλα νησιά όπως η Ικαρία. Δεν είναι πλούσια τα χωριά εκεί, ούτε έχουν ιδιαίτερες καλλιέργειες ή εργασίες, ενώ οι αποστάσεις προς το κέντρο της πόλης είναι πλέον απαγορευτικές με την ακρίβεια και την αύξηση της τιμής στην βενζίνη. Γιατί να μη χρησιμοποιηθεί η πλούσια πηγή προς όφελος των κατοίκων;»

Από την έντυπη έκδοση



ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ